Bu sayfada
Tekrar eden işleri otomatikleştirme kararı, çoğu işletmede yanlış soruyla başlıyor: “hangi aracı kullanalım?” Doğru soru şu: “bu iş gerçekten otomatikleştirilmeye değer mi?” Çünkü her tekrar eden iş otomasyona uygun değildir ve uygun olmayan bir işi zorlamak, o işi elle yapmaktan daha pahalıya mal olur.
Aşağıda, bir işi otomasyon listesine almadan önce geçirdiğim beş soruluk filtre var. Aynı filtreyi otomasyon uygunluk hesaplayıcısında kendi işiniz için doğrudan deneyebilirsiniz. Beş sorunun hepsine evet diyen bir iş güçlü adaydır. Bir veya daha fazlasına hayır diyorsa, ya işin önce düzeltilmesi ya da listeden çıkarılması gerekir.
Otomasyon kararı neden yanlış yerden başlıyor?
Bir ekip tekrar eden işleri otomatikleştirme konusunu açtığında, masaya genellikle en görünür iş geliyor. En görünür iş de çoğu zaman en çok şikâyet edilen iş oluyor, en çok zaman alan iş değil.
Bu ikisi farklı şeyler. Haftada bir kez yapılan ama herkesin nefret ettiği bir iş, günde üç kez sessizce yapılan bir işten çok daha fazla konuşulur. Otomasyon yatırımı şikâyete göre yapılırsa, kazanılan zaman beklenenin çok altında kalır ve proje “işe yaramadı” damgası yer.
Filtrenin amacı bu duygusal önceliklendirmeyi kırmak. Sorular basit ama sırayla sorulduğunda listenin yarısını eliyor.
Beş soruluk filtre
Filtre, hangi işler otomatikleştirilebilir sorusunu somut bir kontrol listesine çeviriyor. Soruları sırayla sorun. Herhangi birinde durduğunuzda o işi listeden çıkarmadan önce nedenini not edin, çünkü o not genellikle asıl sorunun nerede olduğunu gösteriyor.
1. Bu iş düzenli olarak ve hep aynı şekilde tekrarlanıyor mu?
Otomasyonun getirisi tekrardan gelir. Ayda bir yapılan bir iş, kurulum ve bakım maliyetini genellikle karşılamaz. Haftada birkaç kez yapılan bir iş karşılar.
“Aynı şekilde” kısmı da en az tekrar kadar önemli. İş her seferinde biraz farklı yürüyorsa, ortada standart bir süreç yok demektir. Standart olmayan bir süreci otomatikleştirmek, belirsizliği hızlandırmaktan başka bir işe yaramaz.
2. Adımları yazıya dökülebiliyor mu?
Pratik test şu: işi bugün yapan kişi, hiç bilmeyen birine telefonda tarif edebilir mi? Tarif ederken “duruma göre değişir” cümlesi kaç kez geçiyor?
Bu cümle iki kereden fazla geçiyorsa, iş göründüğünden karmaşıktır. Bu otomasyonu imkânsız kılmaz ama önce o “duruma göre” kısımlarının kurala dönüştürülmesi gerekir. Bu genellikle işin en değerli kısmıdır, çünkü süreç yazıya döküldüğünde otomasyon yapılmasa bile ekip kazançlı çıkar.
3. Girdi belli bir yerden gelip çıktı belli bir yere gidiyor mu?
Otomasyon, bir yerden alıp başka bir yere götürme işidir. Girdinin nereden geldiği belirsizse, örneğin bazen e-postayla bazen sözlü olarak geliyorsa, otomasyonun tutunacağı bir dal yoktur.
Böyle durumlarda ilk adım otomasyon değil, girdiyi tek bir kanala toplamak olur. Bu tek başına bile ciddi bir iyileşme sağlar ve sonraki otomasyonu mümkün kılar.
4. İş karar gerektiriyor mu?
Kuralla ifade edilebilen bir seçim karar sayılmaz. “Tutar beş bin lirayı geçiyorsa yöneticiye gitsin” bir kuraldır ve otomatikleştirilebilir. “Müşteriyle ilişkimizin durumuna bakarak esneklik gösterelim mi” ise karardır ve insanda kalmalıdır.
Bu ayrımı netleştirmeden kurulan akışlar, ilk istisnada tıkanır. İstisnaları baştan listeleyip her birinin nereye yönleneceğini belirlemek, kurulumun en sıkıcı ama en belirleyici kısmıdır.
5. Hata yapıldığında geri dönülebilir mi?
En sık atlanan soru bu. Bir akış yanlış çalıştığında ne olur? Yanlış bir rapor üretilirse düzeltilir. Yanlış bir fatura müşteriye gönderilirse iş zorlaşır. Yanlış bir ödeme yapılırsa geri dönmek çok daha pahalıdır.
Hata maliyeti yüksek işlerde otomasyon yine kurulabilir, ama araya mutlaka insan onayı konur. Bu adımı eklemek akışı birkaç dakika yavaşlatır, atlamak ise aylarca sürecek bir güvensizlik yaratır.
Filtreyi bir örnek üzerinde çalıştırmak
Geçtiğimiz dönemde çalıştığım bir ekipte, listenin başındaki iş “aylık müşteri raporu” idi. Herkes bu işten şikâyetçiydi ve otomasyon konuşması onunla başladı.
Filtreyi uyguladığımızda tablo değişti. Birinci soru sorun değildi, iş her ay tekrarlanıyordu. İkinci soruda takıldık: rapor her müşteri için biraz farklı hazırlanıyordu ve bu farkları kimse yazıya dökememişti. Üçüncü soruda girdinin dört ayrı yerden geldiği ortaya çıktı, ikisi düzenli ikisi değil.
Aynı görüşmede, kimsenin gündeminde olmayan başka bir iş konuşuldu: gelen taleplerin elle sınıflandırılıp ilgili kişiye yönlendirilmesi. Günde birkaç kez yapılıyordu, adımları net yazılabiliyordu, girdi tek bir kanaldan geliyordu, kural tabanlıydı ve bir hata olsa geri alınabiliyordu. Beş sorunun hepsinden geçti.
Pilot bu ikinci işle kuruldu. Aylık rapor ise “önce standartlaştırılacaklar” kutusuna alındı, çünkü o iş otomasyona değil, önce bir karara ihtiyaç duyuyordu: raporun formatı neden her müşteride farklı? Bu soru cevaplandığında otomasyon zaten kolaylaştı.
Buradan çıkan ders şu: filtre yalnızca doğru işi seçmenizi sağlamıyor, yanlış işin neden yanlış olduğunu da gösteriyor. Aylık raporu zorlamış olsaydık, kurulum çalışırdı ama çıktının doğruluğu sürekli tartışma konusu olurdu.
Filtreden geçen işleri nasıl sıralarsınız?
Filtre size bir aday listesi verir, sıra vermez. Otomasyon önceliklendirme ayrı bir karardır ve bunu iki eksende yapıyorum: o işin yılda ne kadar zaman yediği ve kurulumun ne kadar zor olduğu.
| Yıllık zaman yükü | Kurulum zorluğu | Karar |
|---|---|---|
| Yüksek | Düşük | İlk sırada yapılır. Pilot için ideal aday budur. |
| Yüksek | Yüksek | İkinci sırada. Önce pilot başarılı olsun, güven kurulsun. |
| Düşük | Düşük | Vakit bulunca yapılır. Küçük ama moral yükselten kazanımlar. |
| Düşük | Yüksek | Yapılmaz. Bu işin otomasyonu maliyetini çıkarmaz. |
Son satır, listeden en çok işi eleyen satırdır ve genellikle en çok direnç gören karardır. Bir iş zor ve sinir bozucuysa, onu çözmek cazip gelir. Ama zaman yükü düşükse o çözüm size geri dönmez.
Pilot seçiminde birinci satırdan tek bir iş seçmenizi öneririm. Aynı anda üç akış kurmaya çalışmak, üçünü de yarım bırakmanın en yaygın yolu.
Zaman yükünü tahmin etmeyin, ölçün
Bu tablonun ilk sütunu, üzerine en çok yanlış yapılan sütun. İnsanlar kendi işlerinin süresini tahmin ederken sistematik olarak yanılır, hem de iki yönde birden: nefret ettikleri işi uzun, alıştıkları işi kısa sanırlar.
İki haftalık basit bir ölçüm bunu çözüyor. İlgili kişiler, o işi her yaptıklarında tarihi ve süreyi tek bir tabloya yazıyor. Süslü bir araç gerekmiyor, paylaşımlı bir tablo yeterli. İki hafta sonunda ortaya çıkan resim genellikle herkesi şaşırtıyor.
Bu ölçümün ikinci bir faydası var: kurulumdan sonra aynı ölçümü tekrarladığınızda, kazancı tartışmaya gerek kalmadan gösterebiliyorsunuz. Önce ölçmediyseniz sonra da savunamazsınız. Ölçtüğünüz süreyi hesaplayıcıya girerek haftalık, aylık ve yıllık karşılığını görebilirsiniz.
Filtreyi geçemeyen işler ne olacak?
Bir işin bugün otomasyona uygun süreç olmaması, o işin sonsuza kadar elde kalacağı anlamına gelmiyor. Filtreden düşen işler çöpe gitmiyor, farklı bir kutuya giriyor. Deneyimime göre üç kutu oluşuyor.
- Önce standartlaştırılacaklar. İkinci ve üçüncü sorudan düşen işler. Süreç yazıya döküldükten sonra tekrar değerlendirilir.
- Kısmen otomatikleştirilecekler. Dördüncü sorudan düşen işler. Genellikle işin hazırlık kısmı otomatikleşir, karar kısmı insanda kalır. Bu çoğu zaman en verimli modeldir.
- Elde kalacaklar. Nadiren yapılan, karmaşık ve yüksek riskli işler. Bunları otomatikleştirmemek bir başarısızlık değil, doğru bir karardır.
Danışmanlık işinin görünmeyen kısmı tam olarak burası. Neyi otomatikleştireceğinize karar vermek kolay, neyi otomatikleştirmeyeceğinize karar vermek zor.
Sık sorulan sorular
Küçük bir ekibiz, bizim için erken mi?
Belirleyici olan ölçek değil tekrar. Tekrar eden işleri otomatikleştirme kararı üç kişilik bir ekipte de anlamlı olabilir; haftada sekiz saat rapor birleştiriliyor olabilir ve o sekiz saat, o ekip için büyük bir şirketten daha değerlidir. Filtreyi uygulayın; adayınız varsa ölçeğiniz yeterlidir.
Bu filtreyi kim uygulamalı?
İşi bugün elle yapan kişiyle birlikte uygulanmalı. O kişi sürecin en iyi bilenidir ve istisnaları en iyi o hatırlar. Yalnızca yönetici katında yapılan değerlendirme, sahadaki istisnaları göremediği için eksik kalır.
Filtreyi geçen hiçbir iş çıkmazsa ne yapmalıyım?
Bu iyi bir sonuçtur, kötü değil. Süreçleriniz ya yeterince oturmamıştır ya da tekrar yükünüz gerçekten düşüktür. İlk durumda yapılacak iş süreçleri yazıya dökmek, ikinci durumda ise otomasyonu şimdilik gündemden çıkarmaktır.
Yapay zekâ kullanmak bu filtreyi değiştirir mi?
Dördüncü soruyu biraz esnetir. Dil modelleri, daha önce kurala dökülemeyen bazı işleri, örneğin gelen bir talebin konusunu sınıflandırmayı yapabiliyor. Ama beşinci soruyu esnetmez. Model emin bir tonda yanlış cevap verebildiği için, hata maliyeti yüksek işlerde insan onayı şartı daha da önemli hale gelir.
Kendi listenizi çıkarmak isterseniz
Bu filtreyi kendi ekibinizle bir saat içinde uygulayabilirsiniz. Çıkan listede birden fazla aday varsa, tekrar eden işleri otomatikleştirme çalışmasına tek bir iş akışı otomasyonu ile başlamanızı öneririm. Tekrar eden işleri otomatikleştirme konusunda ilk adımı kendi başınıza atmak isterseniz de yukarıdaki beş soru yeterli bir başlangıç.
Pilot için doğru işi birlikte seçelim
Filtreden geçen işler için kurulumun nasıl ilerlediğini, hangi çıktıları teslim ettiğimi ve sık sorulan soruları İş Süreci Otomasyonu sayfasında topladım.
Güncelleme:


